De Verenigde Naties (VN) nadert haar 80-jarig jubileum in 2025, een mijlpaal die reden tot vieren zou moeten zijn, maar die is veranderd in een oproep tot reflectie over haar relevantie in een wereld vol conflicten. Sinds de oprichting in 1945 wordt de VN gezien als het bolwerk van de wereldwijde vrede, maar haar onvermogen om te handelen in kritieke situaties, zoals de oorlogen in Oekraïne en Gaza, heeft twijfels doen rijzen over haar legitimiteit.
De echo’s van de wereldwijde verontwaardiging weerklinken krachtig terwijl de Veiligheidsraad in stilte blijft voor de gruweldaden die zich op deze plaatsen afspelen. Terwijl de wereld toekijkt, worden resoluties die pleiten voor vrede afgewezen, waardoor velen zich afvragen of de VN werkelijk de macht heeft om haar missie te vervullen.
De problematische oorsprongen van de VN
Om de huidige situatie te begrijpen, is het noodzakelijk terug te gaan naar de jaren van haar oprichting. Te midden van het gedreun van de Tweede Wereldoorlog kwamen diplomaten van de winnende machten in het geheim bijeen om een organisatie te ontwerpen die toekomstige conflicten van dergelijke omvang zou kunnen voorkomen. Echter, onder hun doelstellingen was ook het consolideren van hun eigen belangen.
In 1944 legden de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en de Sovjetunie de basis voor een Veiligheidsraad die militaire interventies zou kunnen autoriseren, maar met de voorwaarde dat deze landen een absolute veto zouden hebben. Deze regel, die leek te zorgen voor stabiliteit, is een obstakel voor actie geworden.
Het beroemde voorval waarin de Sovjetminister Viatcheslav Molotov vroeg naar de mogelijkheid dat de VN militaire acties van de Sovjetunie zou veroordelen, illustreert hoe dit veto was ontworpen om de belangen van de grootmachten te beschermen. Sindsdien heeft de geschiedenis aangetoond dat deze macht kan worden gebruikt om elke poging tot internationale gerechtigheid te obstructie.
Sinds haar oprichting heeft de VN met meerdere uitdagingen te maken gehad. Tussen 1945 en 1970 heeft de Sovjetunie resoluties in 107 gevallen gevetood, terwijl de Verenigde Staten, vanaf de jaren ’70, de lijst van veto’s zijn gaan leiden, voornamelijk om Israël en hun eigen geopolitieke belangen te beschermen.
De situatie veranderde na de val van de USSR en het einde van de Koude Oorlog, toen de Veiligheidsraad effectiever begon te opereren. Echter, na de aanslagen van 11 september en de toenemende rol van grootmachten zoals China en Rusland, is de VN opnieuw in een crisis van geloofwaardigheid beland.
Vandaag, 80 jaar na haar oprichting, staat de VN voor haar grootste crisis. Het gebrek aan actie in conflicten zoals die in Oekraïne en Gaza heeft velen doen twijfelen aan haar legitimiteit en haar vermogen om de vrede te handhaven. Ondanks haar prestaties op gebieden zoals humanitaire hulp en wereldgezondheid zijn de angsten over haar toekomst duidelijk.
De VN bevindt zich op een kruispunt. Zonder hervormingen die een einde maken aan het veto en haar Veiligheidsraad uitbreiden, zou haar lot wel eens instorting kunnen zijn. Echter, het bereiken van een consensus tussen de grootmachten is een monumentale taak, en de geschiedenis toont aan dat het nooit gemakkelijk is om de spelregels te veranderen. De ervaring van de Volkenbond, die werd ontbonden omdat zij de Tweede Wereldoorlog niet kon voorkomen, dient als een herinnering aan wat er op het spel staat.