In juli 2023 heeft de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA) een lancering gedaan die alles zou kunnen veranderen: de telescoop Euclides. Dit ingenieuze apparaat, vernoemd naar de beroemde Griekse wiskundige, bevindt zich op het Lagrangepunt Aarde-Zon 2, op 1,5 miljoen kilometer van onze planeet. Deze speciale locatie stelt de telescoop in staat om ‘geparkeerd’ in de ruimte te blijven, wat zijn missie vergemakkelijkt.
Oorspronkelijk was het doel van Euclides om bij te dragen aan studies over donkere materie en donkere energie. Echter, in de eerste week van zijn werking toonde de telescoop al zijn potentieel door 26 miljoen sterrenstelsels te rapporteren en 380.000 daarvan te classificeren, waaronder een die zich op 10,5 miljard lichtjaar afstand bevindt. Dit is niet alleen een technische prestatie, maar ook een blik op de immensiteit van het heelal.
Een blik op de toekomst van het universum
De ESA heeft aangegeven dat Euclides in de komende jaren dezelfde gebieden van de lucht meerdere keren zal onderzoeken, waardoor het aantal waargenomen sterrenstelsels toeneemt en onze kennis van het universum wordt verrijkt. Aan het einde van zijn missie in 2030 wordt verwacht dat het een derde van de lucht heeft in kaart gebracht, wat gelijkstaat aan 14.000 vierkante graden.
De telescoop maakt niet alleen hoge-resolutie beelden; hij meet ook de variëteit aan vormen en de verdeling van de sterrenstelsels, wat wetenschappers in staat stelt hun afstanden en massa’s te berekenen. In oktober 2024 deelde de ESA een indrukwekkende luchtkaart van 208 gigapixels, die slechts 1% van het totale werk van de telescoop vertegenwoordigt.
Onlangs is er een dataset gepubliceerd die een gebied van 63 vierkante graden van de lucht beslaat, ongeveer wat 300 volle manen zouden bedekken. Dit is nog maar het begin, aangezien wordt verwacht dat Euclides in zes jaar ongeveer 1,5 miljard beelden zal genereren, met een verwerking van ongeveer 100 gigabyte aan gegevens per dag.
De vooruitgang in de wetenschap is opmerkelijk, aangezien de telescoop gebruikmaakt van kunstmatige intelligentie om de sterrenstelsels efficiënt te catalogiseren. Tot nu toe is er een gedetailleerde catalogus gemaakt van meer dan 380.000 sterrenstelsels, geclassificeerd op basis van hun structurele kenmerken, zoals spiraalarmen en centrale staven. Dit versnelt niet alleen het analyseproces, maar belooft ook onze begrip van de vorming van sterrenstelsels door de tijd heen te revolutioneren.
Maar wat is er met donkere materie en donkere energie? Hoewel de telescoop meer tijd nodig zal hebben om deze onderwerpen te verkennen, bieden de verkregen gegevens al een unieke blik op de grootschalige organisatie van de sterrenstelsels. Clotilde Laigle, wetenschapper van het Euclides Consortium, benadrukt dat de huidige analyse een eerste benadering van deze fascinerende structuren van het universum mogelijk maakt.
De beelden hebben ook 500 gebeurtenissen van vervorming van de ruimte-tijd onthuld, wat helpt om te zien hoeveel donkere materie de sterrenstelsels omringt. Dit fenomeen, waargenomen door middel van gravitatielenzen, biedt waardevolle aanwijzingen over de samenstelling van het universum.