W lipcu 2023 roku Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) przeprowadziła wystrzelenie, które może wszystko zmienić: teleskop Euclid. To urządzenie, nazwane na cześć słynnego greckiego matematyka, znajduje się w punkcie Lagrange’a Słońce-Ziemia 2, w odległości 1,5 miliona kilometrów od naszej planety. To specjalne miejsce pozwala teleskopowi pozostać 'stacjonarnym’ w przestrzeni, co ułatwia jego misję.
Początkowo celem Euclida było przyczynienie się do badań nad ciemną materią i ciemną energią. Jednak w swoim pierwszym tygodniu działania teleskop już pokazał swój potencjał, raportując 26 milionów galaktyk i klasyfikując 380 tysięcy z nich, w tym jedną znajdującą się w odległości 10,5 miliarda lat świetlnych. To nie tylko osiągnięcie techniczne, ale także wgląd w ogrom kosmosu.
Wgląd w przyszłość wszechświata
ESA wskazała, że w nadchodzących latach Euclid będzie badał te same obszary nieba wielokrotnie, zwiększając liczbę obserwowanych galaktyk i wzbogacając naszą wiedzę o wszechświecie. Na koniec swojej misji w 2030 roku oczekuje się, że zmapuje jedną trzecią nieba, co odpowiada 14 tysiącom stopni kwadratowych.
Teleskop nie tylko rejestruje obrazy o wysokiej rozdzielczości; mierzy również różnorodność kształtów i rozmieszczenie galaktyk, co pozwala naukowcom obliczyć ich odległości i masy. W październiku 2024 roku ESA podzieliła się imponującą mapą nieba o rozdzielczości 208 gigapikseli, która przedstawia zaledwie 1% całkowitej pracy teleskopu.
Ostatnio opublikowano zestaw danych obejmujący obszar 63 stopni kwadratowych nieba, co odpowiada obszarowi zajmowanemu przez około 300 pełnych księżyców. To dopiero początek, ponieważ przewiduje się, że Euclid wygeneruje około 1,5 miliarda obrazów w ciągu sześciu lat, przetwarzając około 100 gigabajtów danych dziennie.
Postęp w nauce jest znaczący, ponieważ teleskop wykorzystuje narzędzia sztucznej inteligencji do efektywnego katalogowania galaktyk. Do tej pory stworzono szczegółowy katalog ponad 380 000 galaktyk, klasyfikowanych według ich cech strukturalnych, takich jak ramiona spiralne i centralne pręty. To nie tylko przyspiesza proces analizy, ale obiecuje zrewolucjonizować nasze zrozumienie formowania się galaktyk w czasie.
Ale co z ciemną materią i ciemną energią? Chociaż teleskop potrzebuje więcej czasu, aby zgłębić te tematy, uzyskane dane już oferują unikalny wgląd w organizację galaktyk na dużą skalę. Clotilde Laigle, naukowiec z Konsorcjum Euclid, podkreśla, że obecna analiza pozwala na pierwsze zbliżenie do tych fascynujących struktur wszechświata.
Obrazy ujawniły również 500 zdarzeń deformacji czasoprzestrzeni, co pomaga dostrzec, ile ciemnej materii otacza galaktyki. Zjawisko to, obserwowane za pomocą soczewek grawitacyjnych, dostarcza cennych wskazówek na temat składu wszechświata.